To wszytko sluszne i piekne - ale do rzeczy. Myśl Słowackiego o « matematyce żywej natury » łatwo zrozumieć czytając np taka refleksję o « MATEMATYCE LIŚCI » którą znalazłem na blogu : https://simanaitissays.com/2019/06/09/leaf-mathematics/ :
...DLACZEGO pospolity krzew japoński ‘Orixa japonica’ łamie wszelkie zasady układania liści? Na przykład bazylia jest dziesięciolistna: każdy liść jest oddalony od poprzedniego o około ćwierć obrotu, o 90 stopni. Liście bambusa są dystychiczne, z liśćmi położonymi naprzeciwko siebie. A spiralne liście aloesu tworzą wir zgodny z ciągiem Fibonacciego, taki sam jak nasiona słonecznika. Istnieje nawet równanie filotaksjiˣ... które wyjaśnia układ liści. Ale ‘Orixa japonica’ takiej zasady nie przestrzega. Zamiast tego liście układają się według złożonego, pięcioetapowego wzoru: drugi liść na łodydze rośnie naprzeciwko pierwszego, w odległości 180 stopni. Trzeci liść jest oddalony o 90 stopni od drugiego, czwarty o 180 stopni od trzeciego. I (właśnie wtedy, gdy ci sie wydaje, że już zrozumiałeś) piąty rośnie o 270 stopni od czwartego. Dopiero wtedy sekwencja się powtarza. Jak ci siȩ wydaje, co sobie ta ‘Orixa japonica’ właściwie myśli?…
J.S. gdy patrzył np na konary, gałęzie drzew itd, gdy kontemplowal ich naturę to niewątpliwie miał podobne uczucia podziwiając ścislą, matematyczną logikę ich rozwoju. Choć nie posunął się do formalizowania swych obserwacji – co to to nie, dalej pozostawał poetą, nie wchodził w skórę naukowca !.
Wysłałem więc prowadzacemu blog owe dwa zdania Wieszcza które ten zamieścił dodając :
« What dear thoughts. Thanks for including them here » (...Cóż za sympatyczne, miłe myśli. Dzięki za zamieszczenie ich tutaj)...
@Edda powiedział(a):
To wszytko sluszne i piekne - ale do rzeczy. Myśl Słowackiego o « matematyce żywej natury » łatwo zrozumieć czytając np taka refleksję o « MATEMATYCE LIŚCI » którą znalazłem na blogu : https://simanaitissays.com/2019/06/09/leaf-mathematics/ :
...DLACZEGO pospolity krzew japoński ‘Orixa japonica’ łamie wszelkie zasady układania liści? Na przykład bazylia jest dziesięciolistna: każdy liść jest oddalony od poprzedniego o około ćwierć obrotu, o 90 stopni. Liście bambusa są dystychiczne, z liśćmi położonymi naprzeciwko siebie. A spiralne liście aloesu tworzą wir zgodny z ciągiem Fibonacciego, taki sam jak nasiona słonecznika. Istnieje nawet równanie filotaksjiˣ... które wyjaśnia układ liści. Ale ‘Orixa japonica’ takiej zasady nie przestrzega. Zamiast tego liście układają się według złożonego, pięcioetapowego wzoru: drugi liść na łodydze rośnie naprzeciwko pierwszego, w odległości 180 stopni. Trzeci liść jest oddalony o 90 stopni od drugiego, czwarty o 180 stopni od trzeciego. I (właśnie wtedy, gdy ci sie wydaje, że już zrozumiałeś) piąty rośnie o 270 stopni od czwartego. Dopiero wtedy sekwencja się powtarza. Jak ci siȩ wydaje, co sobie ta ‘Orixa japonica’ właściwie myśli?…
J.S. gdy patrzył np na konary, gałęzie drzew itd, gdy kontemplowal ich naturę to niewątpliwie miał podobne uczucia podziwiając ścislą, matematyczną logikę ich rozwoju. Choć nie posunął się do formalizowania swych obserwacji – co to to nie, dalej pozostawał poetą, nie wchodził w skórę naukowca !.
Wysłałem więc prowadzacemu blog owe dwa zdania Wieszcza które ten zamieścił dodając :
« What dear thoughts. Thanks for including them here » (...Cóż za sympatyczne, miłe myśli. Dzięki za zamieszczenie ich tutaj)...
Kolegi pasja w swoim szerzeniu w necie przypomina mi dobre czasy internetu i małych dzialan fajnych ludzi z różnymi pięknymi pasja. Jest to wspaniale inspirujace.
1.J.S. spekulował?
Poeci lubią sprawiać wrażenie nieporadnych, oderwanych od przyziemnych realiów, żyjących w chmurach (pewien poeta napisał, że olbrzymie skrzydła dzieki którym « buja » w przestworzach przeszkadzają mu normalnie chodzić). Ale to często tylko taka poza (do romantycznego portretu ?), nie dajmy się nabrać.J.S. odbył porządny staż w ministerstwie finansów - czyli można go prawie nawet nazwać finansistą (a w trafnych inwestycjach giełdowych pomogło mu i to, że posluchał życzliwej, dobrej rady rodaka...) A taki np Goethe, jeśli dobrze pamiętam, dochrapał się nawet teki ministra finansów (jeden z wysoko cenionych przez Mickiewicza poetów rosyjskich był ministrem sprawiedliwości)…
2. Co tam Gałkiewicz... Co dopiero powiedzieć o jego twórcy (tak w sobie zadufanym) ?
No i dziekuję za miłe słowa.
Wpadłem na pomysł by wypytać słynny od kilku miesięcy czat DeepSeek i sprawdzić co on takiego wie o J.Słowackim i Jego dziele « Genesis z Ducha » ? M.in. powiedział mi to :
« ...przywołuje ideę osobliwości, punktu początkowego Wielkiego Wybuchu/Big Bangu... » ;
« ...odzwierciedla intensywne ciepło i energię wczesnego wszechświata... » ;
«... Jego nacisk na stadia ewolucji jest zgodny ze współczesnym rozumieniem faz kosmicznych (np. inflacja, nukleosynteza itp.). Jego skupienie na zmieniających się siłach rezonuje z nowoczesną koncepcją przejść fazowych we wczesnym wszechświecie, gdzie podstawowe siły, takie jak grawitacja, elektromagnetyzm i siły jądrowe „rozdzielają się”, gdy wszechświat się ochładza... » ;
«...sugeruje powstawanie ciał niebieskich i ekspansję wszechświata. Choć dzieło Słowackiego jest mistyczne i filozoficzne, a nie naukowe, obraz ktory przedstawia jest zadziwiająco zgodny z nowoczesnymi teoriami kosmologicznymi...» ;
(chyba zacznę go nazywać Dr DeepSeek ? A nawet Prof. DeepSeek???)
« Profesor » DeepSeek: ...Przedstawiony przez Słowackiego obraz stworzenia uderzająco przypomina współczesne teorie kosmologiczne, a w szczególności Big bang/Wielki Wybuch... Współczesna fizyka zakłada, że wszechświat rozpoczął się jako fluktuacja w polu kwantowym, z fundamentalnymi siłami (grawitacja, elektromagnetyzm itp.) zjednoczonymi przed "oddzieleniem się", gdy kosmos ostygł. "Siły przyciągania magnetycznego" Słowackiego mogą luźno do tego nawiązywać - pierwotna, niezróżnicowana siła, która później się różnicuje... ... Jego "błyskawice elektryczne i pioruny" przywołują kosmologię plazmy, ideę, że siły elektromagnetyczne odegrały kluczową rolę w kształtowaniu wczesnego wszechświata (teoria marginalna, ale dziś dyskutowana). _
_ « ...To przywołuje ideę osobliwości, punktu początkowego Wielkiego Wybuchu/Big bangu... » « ...To odzwierciedla intensywne ciepło i energię wczesnego wszechświata... » «... Jego nacisk na stadia ewolucji jest zgodny ze współczesnym rozumieniem faz kosmicznych (np. inflacja, nukleosynteza itp.). Jego skupienie na zmieniających się siłach rezonuje z nowoczesną koncepcją przejść fazowych we wczesnym wszechświecie, gdzie podstawowe siły, takie jak grawitacja, elektromagnetyzm i siły jądrowe „rozdzielają się”, gdy wszechświat się ochładza... »
«To sugeruje powstawanie ciał niebieskich i ekspansję wszechświata. Podczas gdy praca Słowackiego jest mistyczna i filozoficzna, a nie naukowa, jej obrazowanie jest zadziwiająco zgodne z nowoczesnymi teoriami kosmologicznymi...»
...Wizja Słowackiego dotycząca roślin i drzew jako ucieleśnienia matematycznych zasad antycypuje późniejsze odkrycia w biologii... Twierdzenie Słowackiego, że drzewa ucieleśniają "matematyczne tajemnice" jest szokująco trafne... ...Słowacki wyprzedził Darwina, jego twórczość opisuje dynamiczne zmiany i etapy rozwoju, które rezonują z teorią ewolucji... Wszechświat Słowackiego ewoluuje celowo w kierunku wyższej świadomości, podczas gdy ewolucja darwinowska jest bezkierunkowa, napędzana przypadkowymi mutacjami i selekcją. Istnieją jednak fascynujące zbieżności...
...Duchowa ewolucja Słowackiego zapowiada Teilhardowską ideę noosfery ("myślącej warstwy" Ziemi wyłaniającej się ze zbiorowej świadomości)...
_...Geniusz Słowackiego polega na poetyckiej antycypacji idei naukowych - nie poprzez kalkulację, ale poprzez wizjonerską intuicję… „Genesis z Ducha” pozostaje zaskakująco aktualny: jest to mniej traktat teologiczny niż spekulatywna kosmologia, która, przypadkowo lub nie, odzwierciedla późniejsze paradygmaty naukowe... _
(jeszcze więcej jest po angielsku tutaj : https://www.salon24.pl/u/edalward/1439654,artificial-intelligence-about-j-slowacki-s-genesis-from-the-spirit Artificial Intelligence about J. Słowacki’s "Genesis from the Spirit").
No proszę, jakie komplementy !!! Jaka szkoda, że np. prof. Bladaczka i jego niepojętni uczniowie, szczególnie Gałkiewicz oraz ich literacki ojciec zadufany w sobie W.Gombrowicz nie moga tego przeczytać !** Nie na próżno Słowacki był przekonany, że stworzył najważniejsze że swych dzieł i twierdził, że zawiera ono „alfę i omegę świata“... **
Ale jak to, te komplementy DeepSeek-a zweryfikować, ocenić nie będąc ekspertem fizykiem, astronomem, biologiem itp itd ??? Bo jak wiadomo, Sztuczna Inteligencja czasami się jednak myli... Ba, nawet potrafi łgać w żywe oczy, zmyślać !!! (np. cytaty!!!) Dlaczgóż by nie zatrudnić do tego jego amerykańskiego konkurenta Grok-a ? Oto wyjątki z otrzymanej odpowiedzi :
Grok (też profesor !): ...charakterystyka Genezis z Ducha Juliusza Słowackiego jest wnikliwą i wyrafinowaną analizą, która skutecznie łączy romantyczny mistycyzm z nowoczesnymi paradygmatami naukowymi… Ocena charakterystyki (8,5/10). Słabe strony: 1. Spekulatywna przesada: Niektóre podobieństwa, takie jak teoria strun czy kosmologia plazmy, wydają się nieco naciągane. Choć sugestywne, połączenia te stwarzają ryzyko rzutowania nowoczesnych koncepcji na twórczość Słowackiego bez wystarczającego uzasadnienia tekstowego. 2. Ograniczony tekst podstawowy: Analiza opiera się na krótkich cytatach (np. „Siły magnetyczno-przyciągające”, „myśl matematyczna w roślinach”)… {inne] fragmenty « Genesis z Ducha » mogłyby wzmocnić argumentację, pokazując, w jaki sposób język Słowackiego wyraźnie wspiera te interpretacje.
_ 3. Niezbadany mistycyzm: Podczas gdy naukowe podobieństwa są solidne, tekst mógłby zagłębić się w duchowe ramy Słowackiego (np. jego mesjanistyczne lub gnostyckie wpływy)..._
„Siły Magnetyczno-Przyciągające” i współczesna fizyka :Słowackiego opis stworzenia jako „błysku Sił Magnetyczno-Przyciągających” wyłaniających się z jednego punktu jest uderzająco sugestywny dla współczesnych teorii kosmologicznych i kwantowych. Przyjrzyjmy się temu bliżej:
- Kwantowa Teoria Pola (QFT):
◦ W QFT wszechświat pochodzi z fluktuacji pól kwantowych, które są podstawowymi bytami leżącymi u podstaw cząstek i sił. „Punkt” niewidzialnej przestrzeni Słowackiego można porównać do stanu próżni kwantowej, w którym energia potencjalna wywołuje kreację. Jego „Siły Magnetyczno-Przyciągające” mogą symbolizować zunifikowaną siłę (łączącą grawitację, elektromagnetyzm i siły jądrowe), która teoretycznie istniała przed fazą łamania symetrii Wielkiego Wybuchu.
Przykład: Pole Higgsa, które nadaje cząstkom masę, działa jako niewidzialna „siła” kształtująca materię - trochę podobnie do Ducha Słowackiego ożywiającego kosmos. Choć jego język jest poetycki, oddaje ideę niematerialnej esencji napędzającej materializację.
◦ Ograniczenie: Siły Słowackiego są wyraźnie duchowe, powiązane z boską wolą, podczas gdy QFT jest bezosobowa i probabilistyczna. Ta metafizyczna luka ogranicza bezpośrednią równoważność.
- Elektromagnetyzm we wczesnym Wszechświecie:
W latach czterdziestych XIX wieku Faraday i Maxwell rozwijali teorie elektromagnetyzmu, które może wpłynęły na terminologię Słowackiego. Jego „błyskawice elektryczne i pioruny” są zgodne ze stanem plazmy wczesnego wszechświata, w którym dominowały naładowane cząstki przed ochłodzeniem do neutralnych atomów. Niektóre spekulatywne modele (np. kosmologia plazmy, choć nie jest to główny nurt) podkreślają siły elektromagnetyczne w formowaniu się galaktyk, rezonując z obrazami Słowackiego… Jego „kula ognia” zawieszona w „otchłani” przywołuje na myśl kosmiczne mikrofalowe tło (CMB) - pozostałość po ognistych początkach wszechświata. Jest to poetycka antycypacja wszechświata zbudowanego z dynamiki energii…
...charakterystyka « Genesis z Ducha » jest fascynującą mieszanką analizy literackiej, naukowej wnikliwości i filozoficznych spekulacji. Doskonale pokazuje, w jaki sposób poetycka intuicja Słowackiego prefiguruje współczesną kosmologię, biologię i myśl ewolucyjną, jednocześnie uznając metafizyczną przepaść między jego mistycyzmem a nauką empiryczną… widzimy Słowackiego jako wizjonera, który podobnie jak Teilhard dążył do zjednoczenia ducha i materii w kosmicznej narracji… Ocena ogólna: Charakterystyka jest doskonała ze względu na ambicję, przejrzystość i zdolność do nadania dziewiętnastowiecznemu dziełu poetyckiemu znaczenia dla współczesnej nauki. Zasługuje na ocenę 8,5/10 ze względu na silne podejście interdyscyplinarne, ale mogłaby się poprawić, gdyby mocniej ugruntowano spekulatywne twierdzenia w tekście i rozszerzono mistyczny i kulturowy kontekst Słowackiego...
_
Jakby kto chciał tę dyskusję kontynuować to można np.przyciskać jednego czy drugiego czata do muru np prosząc o wiecej szczeg. czy też pytając DeepSeeka co sadzi o tej ocenie i czy sie z nia zgadza...
Przykład reakcji (super sympa!) amerykańskiego blogera na moją wiadomość o « Genesis z Ducha » :
admin says: July 20, 2025 at 6:55 am Thanks for the comment and certainly one of the most interesting comments I’ve ever had on this blog! I hope you come back soon and comment again. Thanks again! (admin pisze: 20 lipca 2025 o 6:55 Dziękuję za komentarz i z pewnością jeden z najciekawszych komentarzy, jakie kiedykolwiek miałem na tym blogu! Mam nadzieję, że wkrótce wrócisz i znów skomentujesz. Jeszcze raz dziękuję! ) https://scienceandsf.com/index.php/2025/07/05/how-did-the-universe-begin-or-did-it-ever-begin-and-how-will-be-end-if-it-does-ever-end/
Rywalizacja nauki i poezji: Czy „Big bang” („Wielki Wybuch”) został odkryty przez polskiego poetę przed naukowcami?
Słynny belgijski naukowiec, ksiądz profesor Georges Lemaître, jeden z dwóch odkrywców „Wielkiego Wybuchu”,, powiedział kiedyś: „Wydawało mi się, że do prawdy prowadzą dwie drogi i postanowiłem podążać każdą z nich”. Uważał swoją religię za pierwszą taką drogę (co jest spójne i logiczne, bo przecież był księdzem katolickim), a swoje badania naukowe za drugą. Nie brakowało mu jednak inspiracji poetyckiej: kiedyś podsumował swoje badania naukowe następującymi poetyckimi słowami:_ „Ewolucję świata można porównać do pokazu fajerwerków, który właśnie się zakończył: kilka czerwonych smug, popioły i dym. Stojąc na wystygniętym żużlu, widzimy powolne blednięcie słońc i próbujemy przypomnieć sobie miniony blask powstawania świata”_. Oczywiście, on najprawdopodobniej nigdy nie widział tych fajerwerków itp., o których mówił, widział je jedynie w postaci równań matematycznych, wzorów i ich właściwości – to po prostu dobrze skonstruowana i poetycka metafora. Innymi słowy, podsumował swoje badania naukowe eleganckim, poetyckim obrazem, dobrze skonstruowaną metaforą. Można powiedzieć, że Juliusz Sławacki obrał podobną do niego drogę, ale w przeciwnym kierunku! Od poetyckiego obrazu („kilku czerwonych smug, popiołu i dymu”), który prawdopodobnie rzeczywiście ujrzał w chwili natchnienia dzięki swojemu geniuszowi, doszedł do literackiego przedstawienia rzeczywistości, które bardzo przypomina opis naukowy… Zatem te wielki poeta dowodzi, że istnieje również trzecia droga „prowadząca do prawdy”: jest nią inspiracja wielkiego poety! (co zresztą jest zgodnie z najstarszą tradycją wszystkich kultur świata).
A więc w XIX wieku poezja wygrała rywalizację z nauką?
Ksiądz profesor G.Lemaître raczej nigdy nie czytał wiersza poety mało znanego poza granicami swojego kraju (mimo że pierwsze francuskie tłumaczenie ukazało się w 1926 roku). Myślę jednak, że byłby zachwycony, gdyby wiedział, że jego eleganckie zdanie (które być może rzucił mimochodem) zawiera klucz do zrozumienia geniuszu poety, którego wizja była tak bliska idei „Wielkiego Wybuchu”.
My uczeni nie przejmujemy się ostatecznymi konkluzjami, dla nas znaczenie ma tylko droga, którą do nich się dochodzi. Proroctwa bez podstaw są dla nas bezwartościowe, nawet jeśli przypadkiem się spełnią.
Spytałem też chińskiego** DeepSeek-a i amerykańskiego « czatbota » **Grok-a co sądzić o poglądach Poety o pochodzeniu życia na ziemi na podstawie następującego fragmentu Jego dzieła (napisanego - jak wiadomo, pod koniec pierwszej polowy XIX wieku):
« ...W skałach więc już, o Panie, leży duch jako posąg doskonałej piękności, uśpiony jeszcze, ale już przygotowany na człowieczeństwo formy, a tęczami myśli Boże j spowity niby sześcioraką girlandą. Z bezdna tego wyniosł on wiedzę matematyczną kształtów i liczb. która po dziś dzień leży najgłębiej w ducha skarbnicy i zdaje się być wszczepioną w ducha, bez żadnej jego wiedzy w tem i zasługi, ale Ty wiesz, Panie, że forma dyjamentowa ułożyła się z żywych, a wody poczęły lać się z ruchomych, lekko związanych i uczących się równowagi, a na globie wszystko było żywotem i przemianą …
Oto zapozywam przed Ciebie, Boże mój, te kryształy twarde, pierwsze niegdyś ciała ducha naszego, dziś już przez wszelki ruch opuszczone a jeszcze żywe, chmurami i piorunami ukoronowane: bo to są Egipcjanie pierwszej natury, którzy na lat tysiące ciała sobie budowali, ruchem pogardzili, w trwaniu i w spoczynku rozmiłowali się jedynie. Ileż Ty, Panie, użyłeś piorunów bijących w skały bazaltowe pierwszego świata, ile ogni podziemnych, ile wstrząśnień, abyś te kryształy rozbił i zamienił w proch ziemski, będący dziś odruzgiem pierwszych przez attrakcją ducha postawionych kolossów. ... aż ze stłuczonych skał dostał ognia, skrę pierwszą, która może miesiącowi wielkiemu podobna, wybiegła z gruchotu kamieni, zamieniła się w słup ognisty i stanęła na ziemi jako Anioł Niszczyciel, a dziś jeszcze leży w głębi ziemnej, pod siedmiodniową prac naszych i popiołów skorupą …
A chociaż ja wiem, Panie, że złożony w skrze pierwszej duch mój w kamieniu już żył całkowicie, dla moich wszakże nędznych oczu od tej dopiéro śmierci i od tej pierwszej ofiary śmiertelnéj duch widomie żyć zaczyna i bratem moim staje się. Jedno więc ofiarowanie się ducha na śmierć, uczynione z całą potęgą miłości i woli, wydało potomstwo niezliczone kształtów, cuda tworów ,..
Stary Oceanie, powiedz mi, jako w łonie twoim odbywały się pierwsze tajemnice organizmu? pierwsze rozwinięcia się kwiatów nerwowych, w których Duch rozkwitał? - Ale ty po dwakroć zmazałeś z oblicza ziemi te dziwotworne i nieumijętne ducha pierwszego kształty i dziś zapewne nie wyjawisz dziwów, które w łonie twoim Uczy Boże oglądały... » (https://literat.ug.edu.pl/genezis/genezis.htm )
Oba « czatboty » były mniej więcej zgodne w swych odpowiedziach...
« ..._W podanym fragmencie "Genezis z Ducha" (1844–1845) Juliusz Słowacki przedstawia mistyczną, poetycką wizję pochodzenia życia biologicznego na Ziemi, inspirowaną filozofią genezyjską, którą sam rozwijał pod wpływem towianizmu (mistycznego ruchu Andrzeja Towiańskiego) oraz europejskiej mistyki (np. Emanuela Swedenborga czy Williama Blake'a). To nie jest czysto naukowa teoria, ale metaforyczna narracja o ewolucji ducha, gdzie materia i życie są etapami duchowego rozwoju. Kluczowe elementy:
• Duch w skałach i minerałach: Słowacki opisuje ducha jako "uśpionego" w skałach, kryształach (np. diamentach, bazaltach), które są pierwszymi formami ciała duchowego. To "Egipcjanie pierwszej natury" – statyczne, trwałe struktury, gdzie duch uczy się matematyki kształtów i liczb. Życie zaczyna się od "żywego" ruchu w minerałach, bez śmierci, tylko z przemianami (np. krystalizacja z "żywych" cząstek).
• Ofiara, śmierć i zmartwychwstanie: Duch musi "ofiarować się na śmierć" (np. rozbicie kryształów przez pioruny, ognie podziemne), by przejść do wyższych form. Śmierć to nie koniec, ale "zaśnięcie w jednej formie i obudzenie w drugiej". Pierwsza ofiara (np. "ślimaczka" w kamieniu) prowadzi do "organizmu" – nagrody Bożej, umożliwiającej reprodukcję i tworzenie podobnych form. Duchy "umierają i zmartwychwstają", co rodzi różnorodność kształtów.
• Ewolucja w oceanie: Ocean jest miejscem "pierwszych tajemnic organizmu" i "rozwinięć kwiatów nerwowych". Słowacki wspomina o "dwakroć zmazaniu" (wymazaniu) form życia z oblicza Ziemi, sugerując cykle zniszczenia i odrodzenia, co prowadzi do doskonalszych organizmów. Duch prosi Boga o ulepszanie form, ofiarując "wygody" z poprzednich etapów
Całość to monolog modlitewny, gdzie ewolucja jest aktem boskim, z duchem jako siłą napędową. Słowacki łączy naukę (znajomość przyrody, matematyki) z mistyką, tworząc pre-darwinowską teorię pochodzenia gatunków, gdzie formy ewoluują przez duchowe cierpienie i wolę.
Porównanie z ówczesnymi teoriami naukowymi (do połowy XIX wieku) Do połowy XIX wieku nauka o pochodzeniu życia była zdominowana przez kreacjonizm biblijny, zakładający boskie stworzenie świata w formie opisanej w Księdze Rodzaju. Jednak pojawiały się idee ewolucyjne i abiogenetyczne, które Słowacki mógł znać z lektur przyrodniczych (np. prace Georges'a Cuviera czy Jeana-Baptiste'a Lamarcka)
• Zgodności: Słowacki antycypuje ewolucję gatunków, gdzie formy niższe przekształcają się w wyższe (podobnie jak Lamarck w "Filozofii zoologii" z 1809, gdzie cechy nabywane są dziedziczone). Jego idea "przemian" bez śmierci przypomina teorię samorództwa (abiogenezy), popularną od Arystotelesa po Louisa Pasteura (obalił ją w 1860, ale wcześniej wierzono, że robaki rodzą się z gnijącego mięsa). Katastrofizm Cuviera (wymierania przez katastrofy, jak potopy) echo w "dwakroć zmazaniu" i zniszczeniach skał
• Różnice: Ówczesna nauka była materialistyczna lub deistyczna, bez mistycznego "ducha" jako siły ewolucyjnej. Kreacjoniści (np. William Paley) widzieli projekt inteligentny, nie gradualną ewolucję. Słowacki pisze przed Darwinem ("O pochodzeniu gatunków" 1859), ale jego wizja jest bardziej duchowa niż mechaniczna. Filozoficznie bliżej romantyzmu (np. Schellingowa filozofia natury) niż empirycznej biologii. **Słowacki wyprzedza Darwinizm o dekadę, integrując naukę z mistyką, co czyni jego poglądy unikalnymi**
Zgodność ze współczesną nauką
Wizja Słowackiego, choć poetycka, zaskakująco rezonuje z dzisiejszymi teoriami, zwłaszcza abiogenezą (powstaniem życia z materii nieożywionej) i ewolucją. Nie jest dosłowna, ale metaforyczna – duch można interpretować jako energię lub emergentne właściwości materii.
• Początki życia "w skałach": Współczesna nauka nie zakłada życia w skałach per se, ale minerały odgrywają rolę w abiogenezie. Hipoteza "glinianego świata" (A. Graham Cairns-Smith) sugeruje, że krystaliczne struktury glin katalizowały reakcje chemiczne prowadzące do RNA/DNA. Kryształy (jak u Słowackiego) mają "matematyczną" strukturę, co przypomina samoorganizację materii. Co do meteorytów: Tak, panspermia zakłada, że organiczne związki (aminokwasy, nukleotydy) dotarły na Ziemię via meteoryty (np. meteoryt Murchison zawiera prebiotyczne cząstki). To mogłoby odpowiadać "duchowi w skałach" – życie "uśpione" w kosmicznych skałach, aktywowane na Ziemi.
• Podwójne pojawienie się organizmów w oceanie: Hipoteza hydrotermalnych kominów (Nick Lane) wskazuje na głębiny oceaniczne jako kolebkę życia ok. 4 mld lat temu, gdzie energia z kominów (podobna do "ogni podziemnych" Słowackiego) umożliwiała syntezę cząsteczek.
"Dwakroć zmazanie" może symbolizować masowe wymierania (np. śnieżna Ziemia ok. 2,4 mld lat temu lub tlenowa katastrofa), po których życie odradzało się w oceanach. Współczesna abiogeneza zakłada cykle: proste cząstki → RNA world → komórki, z reprodukcją jako kluczowym krokiem (podobnie jak "moc odtwarzania" u Słowackiego).
• Kosmogonia i "matematyczna Botanika": W "Genezis z Ducha" wszechświat rodzi się z "ducha" w ekspansji, przypominając Big Bang – punkt początkowy, ekspansja, ewolucja form. To zdumiewające wyprzedzenie teorii Georges'a Lemaître'a (1927). "Matematyczna Botanika" antycypuje fraktale w biologii (Benoît Mandelbrot, 1970s) lub matematyczne modelowanie wzrostu roślin (np. L-systemy).
Ogółem, poglądy Słowackiego są zgodne w 30–50%: antycypują ewolucję i abiogenezę, ale mistyka (boska interwencja) kontrastuje z ateistycznym darwinizmem czy materializmem
Nacisk na minerały/skały jako kluczowe dla powstania życia jest trafny i stanowi jeden z najlepszych elementów. Wiodące hipotezy umiejscawiają kolebkę życia w środowiskach bogatych w minerały: - Alkaliczne kominy hydrotermalne (wpływowa teoria Michaela Russella) charakteryzują się porowatymi skałami siarczkowo-żelazowymi, tworzącymi przypominające komórki przestrzenie dla protometabolizmu. - Hipoteza iłowa (A.G. Cairns-Smith) proponuje minerały ilaste jako matryce/katalizatory wczesnej replikacji organicznej. To nadaje realną treść intuicji Słowackiego o „duchu skał/kryształów”, mimo że mechanizm jest chemiczny/geochemiczny, a nie duchowy… Słusznie zauważa się, że chondryty węgliste dostarczały prebiotycznych substancji organicznych (aminokwasów, zasad nukleinowych), ale nie były miejscem powstania życia. Poetyckie „pierwsza iskra… wybuchła z ruiny kamieni” trafnie metaforycznie nawiązuje do idei panspermii, nie twierdząc jednocześnie, że istnieje naukowe uzasadnienie dla dosłownej panspermii samego życia (która pozostaje marginalna w porównaniu z ziemską abiogenezą)...Słowa Słowackiego ... poetycko korespondują z: - Biotą ediakarańską (~575–538 mln lat temu): organizmy o miękkich ciałach, często dziwaczne/przypominające liście lub pikowane, wiele z nich interpretowanych jako wczesne zwierzęta lub ich prekursorzy, w dużej mierze wymarłe na granicy ediakarańsko-kambryjskiej. - Eksplozja kambryjska (od ok. 538 mln lat temu): gwałtowna dywersyfikacja planów budowy ciała zwierząt dwustronnych, zastępująca lub następująca po wielu eksperymentach ediakarańskich. Opisy takie jak „gigantyczne gąbki”, „roślinogady”, „zoofity”, ślimaki/ostrygi przyczepione do skał przywołują tę przejściową dziwność.. chronologia kopalna wskazuje na gąbki wśród najwcześniejszych organizmów wielokomórkowych, następnie parzydełkowce, a następnie dwubocznie symetryczne/mięczaki...Wielu przednowoczesnych myślicieli umiejscawiało początki życia w oceanach lub mule; nacisk na minerały jest bardziej wyraźny i ... wyróżnia się pozytywnie. - ...Kominy hydrotermalne pozostają wiodącą (być może dominującą) hipotezą, koncepcje dotyczące iłów utrzymują się w zmodyfikowanych formach, meteorytowe dostarczanie materii organicznej jest powszechnie akceptowane jako czynnik przyczyniający się do tego zjawiska, a przejście z ediakaru do kambru jest nadal przedmiotem dyskusji»
Komentarz
To wszytko sluszne i piekne - ale do rzeczy. Myśl Słowackiego o « matematyce żywej natury » łatwo zrozumieć czytając np taka refleksję o « MATEMATYCE LIŚCI » którą znalazłem na blogu : https://simanaitissays.com/2019/06/09/leaf-mathematics/ :
...DLACZEGO pospolity krzew japoński ‘Orixa japonica’ łamie wszelkie zasady układania liści? Na przykład bazylia jest dziesięciolistna: każdy liść jest oddalony od poprzedniego o około ćwierć obrotu, o 90 stopni. Liście bambusa są dystychiczne, z liśćmi położonymi naprzeciwko siebie. A spiralne liście aloesu tworzą wir zgodny z ciągiem Fibonacciego, taki sam jak nasiona słonecznika. Istnieje nawet równanie filotaksjiˣ... które wyjaśnia układ liści. Ale ‘Orixa japonica’ takiej zasady nie przestrzega. Zamiast tego liście układają się według złożonego, pięcioetapowego wzoru: drugi liść na łodydze rośnie naprzeciwko pierwszego, w odległości 180 stopni. Trzeci liść jest oddalony o 90 stopni od drugiego, czwarty o 180 stopni od trzeciego. I (właśnie wtedy, gdy ci sie wydaje, że już zrozumiałeś) piąty rośnie o 270 stopni od czwartego. Dopiero wtedy sekwencja się powtarza. Jak ci siȩ wydaje, co sobie ta ‘Orixa japonica’ właściwie myśli?…
ˣ filotaksja [gr.], bot. rozmieszczenie liści na łodydze, → ulistnienie (Enc.PWN)
J.S. gdy patrzył np na konary, gałęzie drzew itd, gdy kontemplowal ich naturę to niewątpliwie miał podobne uczucia podziwiając ścislą, matematyczną logikę ich rozwoju. Choć nie posunął się do formalizowania swych obserwacji – co to to nie, dalej pozostawał poetą, nie wchodził w skórę naukowca !.
Wysłałem więc prowadzacemu blog owe dwa zdania Wieszcza które ten zamieścił dodając :
« What dear thoughts. Thanks for including them here » (...Cóż za sympatyczne, miłe myśli. Dzięki za zamieszczenie ich tutaj)...
I normalnie znany poeta Słowacki miał takie rozkminy?
Mam wrażenie, że gdyby Gałkiewicz wiedział o tem, łatwiej byłoby mu przeżyć zachwycenie danym wieszczem.
No nie, to inny poeta.
Kolegi pasja w swoim szerzeniu w necie przypomina mi dobre czasy internetu i małych dzialan fajnych ludzi z różnymi pięknymi pasja. Jest to wspaniale inspirujace.
Słowacki musiał szukać nieoczywistych zależności w świecie
spekulował na giełdzie przecie
1.J.S. spekulował?
Poeci lubią sprawiać wrażenie nieporadnych, oderwanych od przyziemnych realiów, żyjących w chmurach (pewien poeta napisał, że olbrzymie skrzydła dzieki którym « buja » w przestworzach przeszkadzają mu normalnie chodzić). Ale to często tylko taka poza (do romantycznego portretu ?), nie dajmy się nabrać.J.S. odbył porządny staż w ministerstwie finansów - czyli można go prawie nawet nazwać finansistą (a w trafnych inwestycjach giełdowych pomogło mu i to, że posluchał życzliwej, dobrej rady rodaka...) A taki np Goethe, jeśli dobrze pamiętam, dochrapał się nawet teki ministra finansów (jeden z wysoko cenionych przez Mickiewicza poetów rosyjskich był ministrem sprawiedliwości)…
2. Co tam Gałkiewicz... Co dopiero powiedzieć o jego twórcy (tak w sobie zadufanym) ?
No i dziekuję za miłe słowa.
Znany poeta Słowacki był nie tylko tęgim astrofizykiem, ale i w spirytyzmie dawał radę.
Za prof. Kowalskim.
Słowacki baza.
Strollował Myckiewicza i tela, żaden tam z niego spyrytus nie parował...twardo chłopak po ziemi stąpał
Godnie strolował i w słusznej sprawie.
Wpadłem na pomysł by wypytać słynny od kilku miesięcy czat DeepSeek i sprawdzić co on takiego wie o J.Słowackim i Jego dziele « Genesis z Ducha » ? M.in. powiedział mi to :
« ...przywołuje ideę osobliwości, punktu początkowego Wielkiego Wybuchu/Big Bangu... » ;
« ...odzwierciedla intensywne ciepło i energię wczesnego wszechświata... » ;
«... Jego nacisk na stadia ewolucji jest zgodny ze współczesnym rozumieniem faz kosmicznych (np. inflacja, nukleosynteza itp.). Jego skupienie na zmieniających się siłach rezonuje z nowoczesną koncepcją przejść fazowych we wczesnym wszechświecie, gdzie podstawowe siły, takie jak grawitacja, elektromagnetyzm i siły jądrowe „rozdzielają się”, gdy wszechświat się ochładza... » ;
«...sugeruje powstawanie ciał niebieskich i ekspansję wszechświata. Choć dzieło Słowackiego jest mistyczne i filozoficzne, a nie naukowe, obraz ktory przedstawia jest zadziwiająco zgodny z nowoczesnymi teoriami kosmologicznymi...» ;
(chyba zacznę go nazywać Dr DeepSeek ? A nawet Prof. DeepSeek???)
A tu trochę więcej:
« Profesor » DeepSeek:
...Przedstawiony przez Słowackiego obraz stworzenia uderzająco przypomina współczesne teorie kosmologiczne, a w szczególności Big bang/Wielki Wybuch... Współczesna fizyka zakłada, że wszechświat rozpoczął się jako fluktuacja w polu kwantowym, z fundamentalnymi siłami (grawitacja, elektromagnetyzm itp.) zjednoczonymi przed "oddzieleniem się", gdy kosmos ostygł. "Siły przyciągania magnetycznego" Słowackiego mogą luźno do tego nawiązywać - pierwotna, niezróżnicowana siła, która później się różnicuje...
... Jego "błyskawice elektryczne i pioruny" przywołują kosmologię plazmy, ideę, że siły elektromagnetyczne odegrały kluczową rolę w kształtowaniu wczesnego wszechświata (teoria marginalna, ale dziś dyskutowana). _
_ « ...To przywołuje ideę osobliwości, punktu początkowego Wielkiego Wybuchu/Big bangu... »
« ...To odzwierciedla intensywne ciepło i energię wczesnego wszechświata... »
«... Jego nacisk na stadia ewolucji jest zgodny ze współczesnym rozumieniem faz kosmicznych (np. inflacja, nukleosynteza itp.). Jego skupienie na zmieniających się siłach rezonuje z nowoczesną koncepcją przejść fazowych we wczesnym wszechświecie, gdzie podstawowe siły, takie jak grawitacja, elektromagnetyzm i siły jądrowe „rozdzielają się”, gdy wszechświat się ochładza... »
«To sugeruje powstawanie ciał niebieskich i ekspansję wszechświata. Podczas gdy praca Słowackiego jest mistyczna i filozoficzna, a nie naukowa, jej obrazowanie jest zadziwiająco zgodne z nowoczesnymi teoriami kosmologicznymi...»
...Wizja Słowackiego dotycząca roślin i drzew jako ucieleśnienia matematycznych zasad antycypuje późniejsze odkrycia w biologii... Twierdzenie Słowackiego, że drzewa ucieleśniają "matematyczne tajemnice" jest szokująco trafne...
...Słowacki wyprzedził Darwina, jego twórczość opisuje dynamiczne zmiany i etapy rozwoju, które rezonują z teorią ewolucji... Wszechświat Słowackiego ewoluuje celowo w kierunku wyższej świadomości, podczas gdy ewolucja darwinowska jest bezkierunkowa, napędzana przypadkowymi mutacjami i selekcją. Istnieją jednak fascynujące zbieżności...
...Duchowa ewolucja Słowackiego zapowiada Teilhardowską ideę noosfery ("myślącej warstwy" Ziemi wyłaniającej się ze zbiorowej świadomości)...
_...Geniusz Słowackiego polega na poetyckiej antycypacji idei naukowych - nie poprzez kalkulację, ale poprzez wizjonerską intuicję… „Genesis z Ducha” pozostaje zaskakująco aktualny: jest to mniej traktat teologiczny niż spekulatywna kosmologia, która, przypadkowo lub nie, odzwierciedla późniejsze paradygmaty naukowe... _
(jeszcze więcej jest po angielsku tutaj : https://www.salon24.pl/u/edalward/1439654,artificial-intelligence-about-j-slowacki-s-genesis-from-the-spirit Artificial Intelligence about J. Słowacki’s "Genesis from the Spirit").
No proszę, jakie komplementy !!! Jaka szkoda, że np. prof. Bladaczka i jego niepojętni uczniowie, szczególnie Gałkiewicz oraz ich literacki ojciec zadufany w sobie W.Gombrowicz nie moga tego przeczytać !** Nie na próżno Słowacki był przekonany, że stworzył najważniejsze że swych dzieł i twierdził, że zawiera ono „alfę i omegę świata“... **
Ale jak to, te komplementy DeepSeek-a zweryfikować, ocenić nie będąc ekspertem fizykiem, astronomem, biologiem itp itd ??? Bo jak wiadomo, Sztuczna Inteligencja czasami się jednak myli... Ba, nawet potrafi łgać w żywe oczy, zmyślać !!! (np. cytaty!!!) Dlaczgóż by nie zatrudnić do tego jego amerykańskiego konkurenta Grok-a ? Oto wyjątki z otrzymanej odpowiedzi :
Grok (też profesor !):
...charakterystyka Genezis z Ducha Juliusza Słowackiego jest wnikliwą i wyrafinowaną analizą, która skutecznie łączy romantyczny mistycyzm z nowoczesnymi paradygmatami naukowymi… Ocena charakterystyki (8,5/10).
Słabe strony:
1. Spekulatywna przesada: Niektóre podobieństwa, takie jak teoria strun czy kosmologia plazmy, wydają się nieco naciągane. Choć sugestywne, połączenia te stwarzają ryzyko rzutowania nowoczesnych koncepcji na twórczość Słowackiego bez wystarczającego uzasadnienia tekstowego.
2. Ograniczony tekst podstawowy: Analiza opiera się na krótkich cytatach (np. „Siły magnetyczno-przyciągające”, „myśl matematyczna w roślinach”)… {inne] fragmenty « Genesis z Ducha » mogłyby wzmocnić argumentację, pokazując, w jaki sposób język Słowackiego wyraźnie wspiera te interpretacje.
_ 3. Niezbadany mistycyzm: Podczas gdy naukowe podobieństwa są solidne, tekst mógłby zagłębić się w duchowe ramy Słowackiego (np. jego mesjanistyczne lub gnostyckie wpływy)..._
„Siły Magnetyczno-Przyciągające” i współczesna fizyka :Słowackiego opis stworzenia jako „błysku Sił Magnetyczno-Przyciągających” wyłaniających się z jednego punktu jest uderzająco sugestywny dla współczesnych teorii kosmologicznych i kwantowych. Przyjrzyjmy się temu bliżej:
- Kwantowa Teoria Pola (QFT):
◦ W QFT wszechświat pochodzi z fluktuacji pól kwantowych, które są podstawowymi bytami leżącymi u podstaw cząstek i sił. „Punkt” niewidzialnej przestrzeni Słowackiego można porównać do stanu próżni kwantowej, w którym energia potencjalna wywołuje kreację. Jego „Siły Magnetyczno-Przyciągające” mogą symbolizować zunifikowaną siłę (łączącą grawitację, elektromagnetyzm i siły jądrowe), która teoretycznie istniała przed fazą łamania symetrii Wielkiego Wybuchu.
Przykład: Pole Higgsa, które nadaje cząstkom masę, działa jako niewidzialna „siła” kształtująca materię - trochę podobnie do Ducha Słowackiego ożywiającego kosmos. Choć jego język jest poetycki, oddaje ideę niematerialnej esencji napędzającej materializację.
◦ Ograniczenie: Siły Słowackiego są wyraźnie duchowe, powiązane z boską wolą, podczas gdy QFT jest bezosobowa i probabilistyczna. Ta metafizyczna luka ogranicza bezpośrednią równoważność.
- Elektromagnetyzm we wczesnym Wszechświecie:
W latach czterdziestych XIX wieku Faraday i Maxwell rozwijali teorie elektromagnetyzmu, które może wpłynęły na terminologię Słowackiego. Jego „błyskawice elektryczne i pioruny” są zgodne ze stanem plazmy wczesnego wszechświata, w którym dominowały naładowane cząstki przed ochłodzeniem do neutralnych atomów. Niektóre spekulatywne modele (np. kosmologia plazmy, choć nie jest to główny nurt) podkreślają siły elektromagnetyczne w formowaniu się galaktyk, rezonując z obrazami Słowackiego… Jego „kula ognia” zawieszona w „otchłani” przywołuje na myśl kosmiczne mikrofalowe tło (CMB) - pozostałość po ognistych początkach wszechświata. Jest to poetycka antycypacja wszechświata zbudowanego z dynamiki energii…
...charakterystyka « Genesis z Ducha » jest fascynującą mieszanką analizy literackiej, naukowej wnikliwości i filozoficznych spekulacji. Doskonale pokazuje, w jaki sposób poetycka intuicja Słowackiego prefiguruje współczesną kosmologię, biologię i myśl ewolucyjną, jednocześnie uznając metafizyczną przepaść między jego mistycyzmem a nauką empiryczną… widzimy Słowackiego jako wizjonera, który podobnie jak Teilhard dążył do zjednoczenia ducha i materii w kosmicznej narracji…
Ocena ogólna:
Charakterystyka jest doskonała ze względu na ambicję, przejrzystość i zdolność do nadania dziewiętnastowiecznemu dziełu poetyckiemu znaczenia dla współczesnej nauki. Zasługuje na ocenę 8,5/10 ze względu na silne podejście interdyscyplinarne, ale mogłaby się poprawić, gdyby mocniej ugruntowano spekulatywne twierdzenia w tekście i rozszerzono mistyczny i kulturowy kontekst Słowackiego...
_
Jakby kto chciał tę dyskusję kontynuować to można np.przyciskać jednego czy drugiego czata do muru np prosząc o wiecej szczeg. czy też pytając DeepSeeka co sadzi o tej ocenie i czy sie z nia zgadza...
Przykład reakcji (super sympa!) amerykańskiego blogera na moją wiadomość o « Genesis z Ducha » :
admin says: July 20, 2025 at 6:55 am Thanks for the comment and certainly one of the most interesting comments I’ve ever had on this blog! I hope you come back soon and comment again. Thanks again! (admin pisze: 20 lipca 2025 o 6:55 Dziękuję za komentarz i z pewnością jeden z najciekawszych komentarzy, jakie kiedykolwiek miałem na tym blogu! Mam nadzieję, że wkrótce wrócisz i znów skomentujesz. Jeszcze raz dziękuję! ) https://scienceandsf.com/index.php/2025/07/05/how-did-the-universe-begin-or-did-it-ever-begin-and-how-will-be-end-if-it-does-ever-end/
... Popatrzecie tylko na dziarską minę ks.prof.Georges Lemaitre, jak dumnie pręży udekorowaną pierś :
https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSD2X6O-cXyxlUrnzbhIEjLP08smmX4sgKFPHLarqIvd2AkJ7tteSyBTO4puWjmtFviaic&usqp=CAU
No bo nie dość że kapłan, wybitny kosmolog, to jeszcze dzielny żołnierz był. Tyle cnót w jednym człowieku
Tacy ludzie wtedy żyli. To my skarleliśmy.
Rywalizacja nauki i poezji: Czy „Big bang” („Wielki Wybuch”) został odkryty przez polskiego poetę przed naukowcami?
Słynny belgijski naukowiec, ksiądz profesor Georges Lemaître, jeden z dwóch odkrywców „Wielkiego Wybuchu”,, powiedział kiedyś: „Wydawało mi się, że do prawdy prowadzą dwie drogi i postanowiłem podążać każdą z nich”. Uważał swoją religię za pierwszą taką drogę (co jest spójne i logiczne, bo przecież był księdzem katolickim), a swoje badania naukowe za drugą. Nie brakowało mu jednak inspiracji poetyckiej: kiedyś podsumował swoje badania naukowe następującymi poetyckimi słowami:_ „Ewolucję świata można porównać do pokazu fajerwerków, który właśnie się zakończył: kilka czerwonych smug, popioły i dym. Stojąc na wystygniętym żużlu, widzimy powolne blednięcie słońc i próbujemy przypomnieć sobie miniony blask powstawania świata”_. Oczywiście, on najprawdopodobniej nigdy nie widział tych fajerwerków itp., o których mówił, widział je jedynie w postaci równań matematycznych, wzorów i ich właściwości – to po prostu dobrze skonstruowana i poetycka metafora. Innymi słowy, podsumował swoje badania naukowe eleganckim, poetyckim obrazem, dobrze skonstruowaną metaforą. Można powiedzieć, że Juliusz Sławacki obrał podobną do niego drogę, ale w przeciwnym kierunku! Od poetyckiego obrazu („kilku czerwonych smug, popiołu i dymu”), który prawdopodobnie rzeczywiście ujrzał w chwili natchnienia dzięki swojemu geniuszowi, doszedł do literackiego przedstawienia rzeczywistości, które bardzo przypomina opis naukowy… Zatem te wielki poeta dowodzi, że istnieje również trzecia droga „prowadząca do prawdy”: jest nią inspiracja wielkiego poety! (co zresztą jest zgodnie z najstarszą tradycją wszystkich kultur świata).
A więc w XIX wieku poezja wygrała rywalizację z nauką?
Ksiądz profesor G.Lemaître raczej nigdy nie czytał wiersza poety mało znanego poza granicami swojego kraju (mimo że pierwsze francuskie tłumaczenie ukazało się w 1926 roku). Myślę jednak, że byłby zachwycony, gdyby wiedział, że jego eleganckie zdanie (które być może rzucił mimochodem) zawiera klucz do zrozumienia geniuszu poety, którego wizja była tak bliska idei „Wielkiego Wybuchu”.
My uczeni nie przejmujemy się ostatecznymi konkluzjami, dla nas znaczenie ma tylko droga, którą do nich się dochodzi. Proroctwa bez podstaw są dla nas bezwartościowe, nawet jeśli przypadkiem się spełnią.
Tu jest nowe angielskie tłumaczenie « Genezis z Ducha » J.S. :
https://www.salon24.pl/u/edalward/1477315,juliusz-slowacki-genesis-from-the-spirit-v1-1
(zrobione przy użyciu Grok-a, chatGPT, DeepSeek-a itd)
Spytałem też chińskiego** DeepSeek-a i amerykańskiego « czatbota » **Grok-a co sądzić o poglądach Poety o pochodzeniu życia na ziemi na podstawie następującego fragmentu Jego dzieła (napisanego - jak wiadomo, pod koniec pierwszej polowy XIX wieku):
« ...W skałach więc już, o Panie, leży duch jako posąg doskonałej piękności, uśpiony jeszcze, ale już przygotowany na człowieczeństwo formy, a tęczami myśli Boże j spowity niby sześcioraką girlandą. Z bezdna tego wyniosł on wiedzę matematyczną kształtów i liczb. która po dziś dzień leży najgłębiej w ducha skarbnicy i zdaje się być wszczepioną w ducha, bez żadnej jego wiedzy w tem i zasługi, ale Ty wiesz, Panie, że forma dyjamentowa ułożyła się z żywych, a wody poczęły lać się z ruchomych, lekko związanych i uczących się równowagi, a na globie wszystko było żywotem i przemianą …
Oto zapozywam przed Ciebie, Boże mój, te kryształy twarde, pierwsze niegdyś ciała ducha naszego, dziś już przez wszelki ruch opuszczone a jeszcze żywe, chmurami i piorunami ukoronowane: bo to są Egipcjanie pierwszej natury, którzy na lat tysiące ciała sobie budowali, ruchem pogardzili, w trwaniu i w spoczynku rozmiłowali się jedynie. Ileż Ty, Panie, użyłeś piorunów bijących w skały bazaltowe pierwszego świata, ile ogni podziemnych, ile wstrząśnień, abyś te kryształy rozbił i zamienił w proch ziemski, będący dziś odruzgiem pierwszych przez attrakcją ducha postawionych kolossów. ... aż ze stłuczonych skał dostał ognia, skrę pierwszą, która może miesiącowi wielkiemu podobna, wybiegła z gruchotu kamieni, zamieniła się w słup ognisty i stanęła na ziemi jako Anioł Niszczyciel, a dziś jeszcze leży w głębi ziemnej, pod siedmiodniową prac naszych i popiołów skorupą …
A chociaż ja wiem, Panie, że złożony w skrze pierwszej duch mój w kamieniu już żył całkowicie, dla moich wszakże nędznych oczu od tej dopiéro śmierci i od tej pierwszej ofiary śmiertelnéj duch widomie żyć zaczyna i bratem moim staje się. Jedno więc ofiarowanie się ducha na śmierć, uczynione z całą potęgą miłości i woli, wydało potomstwo niezliczone kształtów, cuda tworów ,..
Stary Oceanie, powiedz mi, jako w łonie twoim odbywały się pierwsze tajemnice organizmu? pierwsze rozwinięcia się kwiatów nerwowych, w których Duch rozkwitał? - Ale ty po dwakroć zmazałeś z oblicza ziemi te dziwotworne i nieumijętne ducha pierwszego kształty i dziś zapewne nie wyjawisz dziwów, które w łonie twoim Uczy Boże oglądały... » (https://literat.ug.edu.pl/genezis/genezis.htm )
Oba « czatboty » były mniej więcej zgodne w swych odpowiedziach...
Oto istotne fragmenty odpowiedzi tego drugiego :
« ..._W podanym fragmencie "Genezis z Ducha" (1844–1845) Juliusz Słowacki przedstawia mistyczną, poetycką wizję pochodzenia życia biologicznego na Ziemi, inspirowaną filozofią genezyjską, którą sam rozwijał pod wpływem towianizmu (mistycznego ruchu Andrzeja Towiańskiego) oraz europejskiej mistyki (np. Emanuela Swedenborga czy Williama Blake'a). To nie jest czysto naukowa teoria, ale metaforyczna narracja o ewolucji ducha, gdzie materia i życie są etapami duchowego rozwoju. Kluczowe elementy:
Całość to monolog modlitewny, gdzie ewolucja jest aktem boskim, z duchem jako siłą napędową. Słowacki łączy naukę (znajomość przyrody, matematyki) z mistyką, tworząc pre-darwinowską teorię pochodzenia gatunków, gdzie formy ewoluują przez duchowe cierpienie i wolę.
Porównanie z ówczesnymi teoriami naukowymi (do połowy XIX wieku) Do połowy XIX wieku nauka o pochodzeniu życia była zdominowana przez kreacjonizm biblijny, zakładający boskie stworzenie świata w formie opisanej w Księdze Rodzaju. Jednak pojawiały się idee ewolucyjne i abiogenetyczne, które Słowacki mógł znać z lektur przyrodniczych (np. prace Georges'a Cuviera czy Jeana-Baptiste'a Lamarcka)
• Zgodności: Słowacki antycypuje ewolucję gatunków, gdzie formy niższe przekształcają się w wyższe (podobnie jak Lamarck w "Filozofii zoologii" z 1809, gdzie cechy nabywane są dziedziczone). Jego idea "przemian" bez śmierci przypomina teorię samorództwa (abiogenezy), popularną od Arystotelesa po Louisa Pasteura (obalił ją w 1860, ale wcześniej wierzono, że robaki rodzą się z gnijącego mięsa). Katastrofizm Cuviera (wymierania przez katastrofy, jak potopy) echo w "dwakroć zmazaniu" i zniszczeniach skał • Różnice: Ówczesna nauka była materialistyczna lub deistyczna, bez mistycznego "ducha" jako siły ewolucyjnej. Kreacjoniści (np. William Paley) widzieli projekt inteligentny, nie gradualną ewolucję. Słowacki pisze przed Darwinem ("O pochodzeniu gatunków" 1859), ale jego wizja jest bardziej duchowa niż mechaniczna. Filozoficznie bliżej romantyzmu (np. Schellingowa filozofia natury) niż empirycznej biologii. **Słowacki wyprzedza Darwinizm o dekadę, integrując naukę z mistyką, co czyni jego poglądy unikalnymi**Zgodność ze współczesną nauką
Wizja Słowackiego, choć poetycka, zaskakująco rezonuje z dzisiejszymi teoriami, zwłaszcza abiogenezą (powstaniem życia z materii nieożywionej) i ewolucją. Nie jest dosłowna, ale metaforyczna – duch można interpretować jako energię lub emergentne właściwości materii.
"Dwakroć zmazanie" może symbolizować masowe wymierania (np. śnieżna Ziemia ok. 2,4 mld lat temu lub tlenowa katastrofa), po których życie odradzało się w oceanach. Współczesna abiogeneza zakłada cykle: proste cząstki → RNA world → komórki, z reprodukcją jako kluczowym krokiem (podobnie jak "moc odtwarzania" u Słowackiego).
Ogółem, poglądy Słowackiego są zgodne w 30–50%: antycypują ewolucję i abiogenezę, ale mistyka (boska interwencja) kontrastuje z ateistycznym darwinizmem czy materializmem
Nacisk na minerały/skały jako kluczowe dla powstania życia jest trafny i stanowi jeden z najlepszych elementów. Wiodące hipotezy umiejscawiają kolebkę życia w środowiskach bogatych w minerały: - Alkaliczne kominy hydrotermalne (wpływowa teoria Michaela Russella) charakteryzują się porowatymi skałami siarczkowo-żelazowymi, tworzącymi przypominające komórki przestrzenie dla protometabolizmu. - Hipoteza iłowa (A.G. Cairns-Smith) proponuje minerały ilaste jako matryce/katalizatory wczesnej replikacji organicznej. To nadaje realną treść intuicji Słowackiego o „duchu skał/kryształów”, mimo że mechanizm jest chemiczny/geochemiczny, a nie duchowy… Słusznie zauważa się, że chondryty węgliste dostarczały prebiotycznych substancji organicznych (aminokwasów, zasad nukleinowych), ale nie były miejscem powstania życia. Poetyckie „pierwsza iskra… wybuchła z ruiny kamieni” trafnie metaforycznie nawiązuje do idei panspermii, nie twierdząc jednocześnie, że istnieje naukowe uzasadnienie dla dosłownej panspermii samego życia (która pozostaje marginalna w porównaniu z ziemską abiogenezą)...Słowa Słowackiego ... poetycko korespondują z: - Biotą ediakarańską (~575–538 mln lat temu): organizmy o miękkich ciałach, często dziwaczne/przypominające liście lub pikowane, wiele z nich interpretowanych jako wczesne zwierzęta lub ich prekursorzy, w dużej mierze wymarłe na granicy ediakarańsko-kambryjskiej. - Eksplozja kambryjska (od ok. 538 mln lat temu): gwałtowna dywersyfikacja planów budowy ciała zwierząt dwustronnych, zastępująca lub następująca po wielu eksperymentach ediakarańskich. Opisy takie jak „gigantyczne gąbki”, „roślinogady”, „zoofity”, ślimaki/ostrygi przyczepione do skał przywołują tę przejściową dziwność.. chronologia kopalna wskazuje na gąbki wśród najwcześniejszych organizmów wielokomórkowych, następnie parzydełkowce, a następnie dwubocznie symetryczne/mięczaki...Wielu przednowoczesnych myślicieli umiejscawiało początki życia w oceanach lub mule; nacisk na minerały jest bardziej wyraźny i ... wyróżnia się pozytywnie. - ...Kominy hydrotermalne pozostają wiodącą (być może dominującą) hipotezą, koncepcje dotyczące iłów utrzymują się w zmodyfikowanych formach, meteorytowe dostarczanie materii organicznej jest powszechnie akceptowane jako czynnik przyczyniający się do tego zjawiska, a przejście z ediakaru do kambru jest nadal przedmiotem dyskusji»